Başkan Hasan Çapan’ın vakfımız adına yayımladığı 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı mesajının tam metni şu şekilde:

"Cumhuriyetimizin 103. yılını büyük bir gurur, coşku ve umutla kutluyoruz!

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün eşsiz vizyonu ve bizlere emanet ettiği Cumhuriyet, milletimizin bağımsızlık ve özgürlük tutkusunun en güçlü simgesidir. Bu kutlu mirası aynı inanç, kararlılık ve sorumlulukla koruyacak, Cumhuriyetimizi daha da yücelterek aydınlık yarınlara taşıyacağız.

Birlik ve beraberlik içinde, geleceğe güvenle yürüdüğümüz nice yıllara. Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun."

Türkiye Çin Dostluk Vakfı'nın iki ülke ilişkilerinin geliştirilmesi doğrultusunda sunduğu katkıları öven Zheng Zhou, Hasan Çapan'a çalışmalarından dolayı teşekkür etti. Ziyarette, sıcak ve dostane diyaloglar ön plana çıktı.

Değerli katkıları ve paylaşımları için Çin İstanbul Başkonsolos Yardımcısı Shang Jian’a, Prof. Dr. Barış Doster’e, Dr. Altay Atlı’ya ve Öğr. Gör. Sibel Karabel’e ve katılım sağlayan misafirlerimize teşekkür ederiz.

Uluslararası konuklara Türkiye Çin Dostluk Vakfı’nın İstanbul’daki merkezinde yemek veren Hasan Çapan, vakfın kapısının çok kutupluluğa, dünyada adalet, kalkınma ve barışın geliştirilmesine katkı sağlayan herkese açık olduğunu vurguladı.

26 Eylül’de Beşiktaş Akatlar Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen East-West Forum için İstanbul’a gelen konuşmacı ve uzmanların bulunduğu akşam yemeğine Çin Halk Cumhuriyeti İstanbul Başkonsolosluğu Başkan Yardımcısı ve Ticaret Müsteşarı da katıldı.

Türkiye Çin Dostluk Vakfı Başkanı Hasan Çapan, Qinghai Eyalet Komitesi heyetini Vakfın İstanbul’daki merkezinde ağırladı. Görüşmede Türkiye ile Çin arasındaki dostane ilişkilerin geliştirilmesi, karşılıklı temasların artırılması ve kurumlar arası işbirliği imkânları ele alındı.

Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı Qinghai Eyalet Komitesi Başkanı Sayın GongBao ZhaXi, görüşmede Hasan Çapan’ın Türkiye ile Çin arasındaki dostane ilişkilerin gelişmesine sunduğu katkılardan övgüyle söz ederek kendisini bir “dostluk elçisi” olarak nitelendirdi. Sayın GongBao ZhaXi, Türkiye programları kapsamında gerçekleştirdikleri ilk ziyaretin Türkiye Çin Dostluk Vakfı’na olmasından duyduğu memnuniyeti de ifade etti.

Sayın GongBao ZhaXi başkanlığındaki heyette; Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı Qinghai Eyalet Komitesi Daimi Komite Üyesi ve Nüfus, Kaynaklar ve Çevre Komitesi Başkanı Bayan Wu Jie; Daimi Komite Üyesi ve Eğitim, Bilim, Sağlık ve Spor Komitesi Başkanı Bay Hua Xiu; Qinghai Eyalet Komitesi Üyesi, Eğitim, Bilim, Sağlık ve Spor Komitesi Başkan Yardımcısı ve Qinghai Daily Genel Müdürü Bayan Su Haihong; Xining Belediye Başkan Yardımcısı Bay Yin Lijun ile Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı Qinghai Eyalet Komitesi Genel Ofisi Sekretarya Birimi Başkanı Bay Ma Jun yer aldı.

Türkiye Çin Dostluk Vakfı Başkanı Hasan Çapan ise Türkiye ile Çin arasındaki ilişkilerin daha ileri bir düzeye taşınmasının yalnızca iki ülke açısından değil, bölgesel ve küresel barış ile istikrar bakımından da önem taşıdığını vurguladı.

Samimi ve yapıcı bir atmosferde gerçekleşen görüşmede, Türkiye ile Çin arasındaki karşılıklı anlayışın ve dostluğun güçlendirilmesine yönelik çalışmaların yanı sıra, Türkiye Çin Dostluk Vakfı ile Qinghai Eyaleti kurumları arasında geliştirilebilecek somut işbirliği alanları hakkında görüş alışverişinde bulunuldu.

Türkiye Çin Dostluk Vakfı Başkanı Hasan Çapan ve beraberindeki heyet resepsiyona Çin'in Ankara Büyükelçisi Jiang Xuebin'in davetiyle katıldı.

Çapan çok sayıda davetlinin katıldığı resepsiyonda çeşitli temaslar gerçekleştirdi.

Bu düzenleme, Dışişleri Bakanlığı Asya Pasifik Genel Müdürü sıfatıyla on yıl önce ziyaret ettiğim Sincan’ın bu kısa sürede ekonomik kalkınma, altyapı, şehirleşme, eğitim, mesleki becerilerin geliştirilmesi, ticaret ve halkın yaşam koşullarının iyileştirilmesi alanlarında sağladığı kayda değer ilerlemeyi yakından gözlemlememe imkân verdi.

Kaşgar’da gerçekleştirdiğimiz ziyaretler bu bakımdan özellikle dikkat çekiciydi. Sincan Pilot Serbest Ticaret Bölgesi’nin, Kaşgar’da bulunan Yatırımı Teşvik Merkezi ile Sınır Aşan E-Ticaret Sergisi ve Ticaret Merkezi, bölgenin yalnızca yerel bir ekonomik merkez olarak görülmediğini, Çin’i Orta Asya ve daha geniş Avrasya coğrafyasına bağlayan önemli bir ticaret ve lojistik kapısı olarak geliştirilmesinin hedeflendiğini gösteriyor.

Kaşgar Üniversitesi’nin yeni kampüsünde, eğitim altyapısına yapılan yatırımları, Kaşgar Teknik Koleji’nde gençlerin mesleki beceriler kazanmasına yönelik çalışmaları yakından gözlemleme imkânı buldum. Shufu’daki geleneksel etnik müzik aletleri üretim merkezinde ise, ekonomik kalkınma ile kültürel mirasın yaşatılması arasında kurulan ilişki özellikle dikkatimi çekti.

Bunlara, Kaşgar eski şehri, Id Kah Camii ve eski şehrin korunmasına ilişkin büyük ölçekli renovasyon çalışmalarını da eklediğimde, ziyaretimizin ekonomik kalkınmadan eğitime, kültürden şehirleşmeye kadar oldukça geniş bir perspektif sunduğunu düşünüyorum.

Urumçi’deki temaslarımız, Sincan’ın geçirdiği köklü dönüşümün farklı boyutlarına ışık tutar mahiyetteydi. Sincan Uluslararası Konferans ve Sergi Merkezi ile Urumçi Kültür Merkezinde ziyaret ettiğimiz sergiler, bölgenin yakın geçmişini ve son yıllardaki gelişimini, kapsamlı biçimde değerlendirme fırsatı sundu. Sincan Uluslararası Büyük Pazarı’nı ziyaretimiz ise, Urumçi’nin ticari canlılığını, kültürel çeşitliliğini ve gündelik hayatın dinamizmini doğrudan gözlemlememize imkân verdi.

Bütün bu ziyaretlerin bende yarattığı en güçlü izlenimlerden biri, ekonomik kalkınmanın yalnızca fiziki altyapı veya ekonomik göstergelerle sınırlı tutulmaması yönündeki kararlı yaklaşım oldu. Bölgede, eğitim, istihdam, mesleki beceriler, sosyal refah, kültürel hayat ve insanların geleceğe güvenle bakabilmesi hedefi, sürdürülebilir kalkınmanın birbirini tamamlayan unsurları olarak bütünsel çerçevede başarıyla ele alınmış.

Çok etnili ve çok kültürlü bir toplumsal yapıya sahip Sincan’ı ziyaretim sırasında, ekonomik ve sosyal gelişmenin halkın yaşam koşullarına güçlü olarak yansıdığını gözlemlemek benim için özellikle etkileyiciydi.

Farklı toplulukların ekonomik kalkınmanın imkânlarından eşit şekilde yararlanması, eğitim ve istihdam olanaklarının genişletilmesi ve toplumsal istikrar ile ekonomik gelişme arasında sürdürülebilir bir denge kurulmasına yönelik Sincan Uygur tecrübesinin, kalkınma ve yönetişim konularında uluslararası düzeyde incelenmeye değer önemli bir örnek oluşturduğunu düşünüyorum.

Kırk yılı aşan diplomatik kariyerim boyunca farklı toplumları ve kalkınma modellerini gözlemleme fırsatı buldum. Bu tecrübe bana, hiçbir ülkenin veya bölgenin yönetişim modelinin kendi tarihî, kültürel ve toplumsal şartlarından bağımsız değerlendirilemeyeceğini öğretti. Bu nedenle ülkelerin birbirlerini, doğrudan temas, karşılıklı saygı ve sahadaki gerçekleri görme iradesiyle anlamaya çalışmalarının son derece kıymetli olduğuna inanıyorum. Sincan ziyaretimizin en değerli yönlerinden biri de bizlere böyle bir doğrudan gözlem ve diyalog imkânı sağlamış olmasıydı.

Programın hazırlanmasından ulaşım ve konaklama düzenlemelerine, ziyaret edilen kurumlarda yapılan ayrıntılı bilgilendirmelerden, sempozyum süresince gösterilen yakın ilgiye kadar organizasyonun her aşamasındaki titizlik, bende son derece olumlu bir izlenim bıraktı. Bu sıcak misafirperverliği Türkiye’ye karşı gösterilmiş bir dostluk ve iyi niyet ifadesi olarak da değerlendirdim ve bundan büyük memnuniyet duydum.

Artık küresel güç haline gelen Çin ile bölgesinde önemli bir aktör olan Türkiye kökleri tarihin derinliklerine uzanan iki büyük medeniyetin temsilcileridir. Bugün ise iki ülke, hızla değişmekte olan uluslararası sistem içerisinde birbirlerini daha iyi anlamaya, karşılıklı güveni güçlendirmeye ve somut işbirliği alanlarını genişletmeye her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyuyor.

Bu çerçevede, Türkiye-Çin Dostluk Vakfı olarak, halklarımız arasındaki doğrudan temasların artırılmasının, akademik ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesinin ve karşılıklı anlayışın güçlendirilmesinin devletlerarası ilişkilerin uzun vadeli ve sağlam temelini oluşturması gerektiğine inanıyoruz.

Sincan Uygur Özerk Bölgesini ziyaretim bu inancı daha da güçlendirdi.

Türkiye ile Çin arasındaki ilişkilerin önünde geniş bir işbirliği ufku bulunduğunu düşünüyorum. Karşılıklı saygı, güven ve samimi diyalog temelinde hareket edildiği takdirde, iki ülkenin yalnızca ikili ilişkilerine değil, içinde bulunduğumuz geniş Avrasya coğrafyasının barışına, istikrarına ve refahına da önemli katkılar sağlayabileceğine inanıyorum.

Bu düşüncelerle, nazik davetleri ve gösterdikleri son derece sıcak misafirperverlik için Sincan Özerk Bölge yöneticilerine en içten takdir ve teşekkürlerimi sunuyor, bu vesileyle Türkiye-Çin ilişkilerinin geleceğine duyduğum güven, umut ve iyimserliği tekrar vurgulamak istiyorum.

Ersin ERÇİN, Büyükelçi (e)

Türkiye-Çin Dostluk Vakfı Başkan Yardımcısı

Çin Uluslararası İletişim Grubu (China International Communications Group-CICG), 3. Orkide Ödülleri’nin (Orchid Awards) finalistlerini 4 Eylül’de Pekin’de düzenlenen basın toplantısıyla kamuoyuna açıkladı.

Beş kıtadan 24 ülkeyi temsil eden toplam 30 aday, “Yaşam Boyu Onur Ödülü”, “Üstün Başarı Ödülü” ve “Dostluk Elçisi Ödülü” olmak üzere üç kategoride finalist olarak belirlendi.

Hasan Çapan, Dostluk Elçisi Ödülü’nde ilk 18 finalist arasında

Türkiye-Çin Dostluk Vakfı Başkanı Hasan Çapan, “Dostluk Elçisi Ödülü” (Friendship Envoy Award) kategorisinde nihai değerlendirmeye kalan 18 finalist arasında yer aldı.

Çapan’ın finalistler arasına seçilmesi, Türkiye ile Çin arasındaki dostane ilişkilerin geliştirilmesi, iki ülke toplumları arasındaki karşılıklı anlayışın güçlendirilmesi ve kültürel etkileşimin ilerletilmesi yönünde uzun yıllardır yürütülen çalışmalar açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Çapan Türkiye'den listeye giren tek isim.

Dostluk Elçisi Ödülü kategorisinde Türkiye’nin yanı sıra ABD, Lübnan, Özbekistan, Kamboçya, Mali, İtalya, Macaristan, Sri Lanka, Romanya, Nijerya, Kamerun ve Almanya dahil olmak üzere farklı ülkelerden adaylar bulunuyor.

Üçüncü Orkide Ödülleri kapsamında belirlenen toplam 30 finalistten üçü “Yaşam Boyu Onur Ödülü”, dokuzu “Üstün Başarı Ödülü”, 18’i ise “Dostluk Elçisi Ödülü” kategorisinde nihai değerlendirmeye kaldı.

82 ülkeden 317 adaylık başvurusu

Üçüncü Orkide Ödülleri için küresel adaylık süreci 15 Nisan 2026 tarihinde başladı. Süreç kapsamında 82 ülkeden toplam 317 adaylık başvurusu alındı. Aday gösterilen ülkelerin sayısı bir önceki organizasyona kıyasla yedi artarken, adayların mesleki ve coğrafi çeşitliliğinde de önemli bir genişleme kaydedildi.

Önceki yıllarda sinoloji, çeviri, sanat, sinema ve televizyon, iletişim, diplomasi ve uluslararası kültürel etkileşim alanlarından isimlerin öne çıktığı Orkide Ödülleri’nde, bu yıl edebiyat, spor, bilim, kültürel mirasın korunması ve güzel sanatlar alanlarından isimler de finalistler arasında yer aldı.

Nihai değerlendirmeye kalan 30 finalist Asya, Afrika, Avrupa, Kuzey Amerika ve Okyanusya olmak üzere beş kıtadan 24 ülkeyi temsil ediyor.

Orkide Ödülleri

Çin Uluslararası İletişim Grubu tarafından 2022 yılında kurulan Orkide Ödülleri, Çin ile dünyanın farklı ülkeleri arasındaki kültürel etkileşime katkı sağlayan, medeniyetler arasında karşılıklı anlayış ve öğrenmeyi teşvik eden yabancı kişi ve kuruluşları onurlandırmayı amaçlıyor.

Adaylar; kendi alanlarındaki başarıları, Çin ile diğer ülkeler arasındaki kültürel ve toplumsal etkileşime sundukları katkılar ve uluslararası etkileri dikkate alınarak değerlendiriliyor.

Orkide Ödülleri’nin ilk iki döneminde, uluslararası kültürel etkileşim ve medeniyetler arası karşılıklı anlayışın geliştirilmesine sundukları katkılar dolayısıyla 19 yabancı isim ve bir kuruluş ödüle layık görüldü.

Uluslararası uzmanlardan oluşan değerlendirme komitesi

Üçüncü Orkide Ödülleri’nin Uzman Komitesi, Çinli ve yabancı uzmanlardan oluşan toplam 23 üyeli bir heyetten meydana geliyor.

Komitede bir başkan, üç başkan yardımcısı ve bir genel sekreterin yanı sıra dokuz Çinli ve dokuz yabancı uzman görev yapıyor. Uluslararası uzmanlar Kazakistan, Lübnan, Tayland, Hindistan, Mali, İtalya, İngiltere, ABD ve Avustralya’dan geliyor.

Komite üyeleri çeviri, eğitim, edebiyat, sanat, sinema ve televizyon, medya ve yayıncılık gibi farklı alanlarda uzman isimlerden oluşuyor.

Orkide Ödülleri’nin uluslararası kültürel etkileşimdeki rolü güçleniyor

Orkide Ödülleri, kuruluşundan bu yana Çin’in farklı ülkeler ve medeniyetlerle kültürel etkileşimini geliştirmeye yönelik önemli uluslararası platformlardan biri haline geldi.

Temmuz 2025’te Orkide Ödülleri’nin seçim süreci Küresel Medeniyetler Diyaloğu Bakanlar Toplantısı Eylem Planı kapsamına alındı.

Mart 2026’da ise “Orkide Ödülleri” markası altında uluslararası kültürel etkileşim faaliyetlerinin yürütülmesi, Çin’in 2026-2030 dönemini kapsayan 15. Beş Yıllık Planı çerçevesine dahil edildi.

Türkiye-Çin Dostluk Vakfı Başkanı Hasan Çapan’ın da aralarında bulunduğu finalistler, Orkide Ödülleri Uzman Komitesi tarafından gerçekleştirilecek nihai değerlendirme sürecinin ardından belirlenecek ödüller için değerlendirilecek.

Profesyonel olarak yollarımızı ayırdığımız bazı kişiler tarafından , son günlerde , Türkiye–Çin Dostluk Vakfı ile vakıf bünyesinde faaliyet gösteren Yeni Dünya Araştırmaları Merkezi’nin (YDAM) kapandığı yönünde gerçeği yansıtmayan bildirimlerde bulunulduğu öğrenilmiştir.

Vakfımız’ın ve YDAM’ın faaliyetlerine son verilmesi veya kapatılması söz konusu değildir.

2009 yılında kurulan Türkiye–Çin Dostluk Vakfı ile 2025 yılında kurulan Yeni Dünya Araştırmaları Merkezi , kurumsal yapılarını daha da güçlendirerek faaliyetlerini kesintisiz biçimde sürdürmektedir.

Bilgilerinize saygıyla sunarız.

TÜRKİYE–ÇİN DOSTLUK VAKFI

📌 Bu Bölümde Neler Var?

• Zhaosu Sulak Alanı ve Tianma Kültür Parkı: Nehrin sularını sıçratarak koşan yılkı atlarını besleme deneyimi ve Sincan'ın binlerce yıllık "Cennet Atları" kültürüne tanıklık. (Emekli Amiral Türker Ertürk'ün değerlendirmeleriyle)

• Dünyaca Ünlü At Parkı: Farklı ülkelerden özel at ırklarının koruma altına alındığı merkezde, biniciliğin bir yaşam biçimi olduğunu kanıtlayan nefes kesici akrobasi gösterileri.

• Altı Yıldız Caddesi ve Akordeon Müzesi: 1930'larda altıgen düzende inşa edilen tarihi mahallenin çok kültürlü dokusu ve Halk Kültür Sergisi Salonu'nda yer alan devasa akordeon koleksiyonu.

• Kültürel Mozaik ve Kapanış Temasları: Milli Halk Delegesinin sunduğu özel gösteride farklı etnik kimliklerin oluşturduğu gurur tablosu (Gazeteci Zeynel Lüle'nin izlenimleriyle) ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi Halk Kongresi Daimi Komitesi Başkan Yardımcısı Mamtimin Kadir ile yapılan verimli görüşme.

Çin'in batıya açılan kapısı Sincan'ın entegrasyon ve kalkınma vizyonunu yerinde gözlemlediğimiz bu unutulmaz yolculuğun sonuna geldik. Ben Abdülkerim Yaşar; 6 gün boyunca Xinjiang izlenimlerimizi paylaştığımız bu serüvende bizlere eşlik ettiğiniz için teşekkür ederim. Hoşça kalın!

📌 Bu Bölümde Neler Var?

• İli Havzası ve Yining'in Dokusu: Uygur, Kazak, Hui, Moğol ve Han kültürlerinin muazzam bir uyumla harmanlandığı, Sincan'ın yemyeşil doğasıyla parlayan "bahçe şehri" Yining'e genel bir bakış.

• Lijie Caddesi: Şehrin tarihi dokusunu ve yerel kültürünü yansıtan, birbirinden ilginç dükkânlarıyla Yining'in renkli ve hareketli kalbi.

• Kalajun Yaylası ve Yurt Çadırları: 3000 metre rakımda, zümrüt yeşili bozkırların heybetli dağlarla kucaklaştığı noktada sıcak bir yöresel karşılama ve göçebe kültürünün simgesi geleneksel çadırlarına misafirlik.

• Kalajun Müzesi: Lalenin anavatanı olan bu bereketli topraklardaki 33 farklı lale çeşidini ve bölgenin zengin ekosistemini keşfettiğimiz bilgilendirici tur.

• Gün Sonu Değerlendirmeleri: Kalajun'un muhteşem manzarası eşliğinde doğanın tadını çıkarırken, Gazeteciler Mustafa Kemal Erdemol ve Özlem Gürses'in geziye dair özel izlenimleri.

Kalajun'un tertemiz havası ve görsel şöleni eşliğinde bitirdiğimiz bu keyifli günün ardından, bir sonraki bölümde Yining'in saklı güzelliklerini keşfetmeye devam edeceğiz. İyi seyirler!

📌 Bu Bölümde Neler Var?

• Xiang Fei Parkı ve Kültürel Şölen: Çing Hanedanlığı İmparatoru Qianlong'un efsanevi Uygur eşi "Xiangfei" anısına tasarlanan parkta görkemli karşılama seremonisi, yöresel müzikler ve renkli halk dansları.

• Apak Hoca Türbesi: 17. yüzyılda inşa edilen; yeşil ve mavi sırlı çinileri, ince işlemeli minareleri ve "Kokulu Cariye" efsanesiyle Orta Asya İslam mimarisinin en zarif örneklerinden biri.

• Kaşgar Sincan Pilot Serbest Ticaret Bölgesi: Türkiye'nin 'Orta Koridor' vizyonuyla doğrudan örtüşen, 8 ülkeye sınırı bulunan ve gümrük, üretim, lojistik operasyonlarını tek çatı altında birleştiren yüksek teknolojili ticaret üssü.

• Xibe (Şibe) Antik Kenti: Çing Hanedanlığı döneminde sınırları korumak için zorlu bir göç yolculuğuyla bölgeye yerleşen Xibe halkının kültürü, tarım aletleri ve keyifli okçuluk deneyimimiz.

• Saixi Gölü: Yining'de günün yorgunluğunu attığımız, el değmemiş doğasıyla adeta bir kartpostalı andıran o huzur dolu durak.

Saixi Gölü'nün dingin manzarası eşliğinde tamamladığımız bu yoğun günün ardından, beşinci günde Yining'in gizli kalmış güzelliklerini keşfetmeye devam edeceğiz. İyi seyirler!

Kuruluşunun 70. yılını tamamlayan Sincan Uygur Özerk Bölgesi Çin’in batıya açılan ticaret ve turizm kapısı olarak değerlendiriliyor. Ülkenin stratejik kesişme noktasındaki bölge, Şi Cinping yönetiminin "Kuşak ve Yol" girişiminin önemli ayaklarından. Bu nedenle de Çin hükümetinin 14. Beş Yıllık Plan'ı kapsamında özel yatırım politikalarının adreslerinden biri.

Gezimizin ilk durağı Sincan Uygur Bölgesi’nin başkenti Urumçi oldu. Çin Dayanışma Vakfı kurucusu ve başkanı Hasan Çapan ve başkan yardımcısı Eda Lermi'nin de eşlik ettiği gezinin diğer durakları ise Kaşgar (Kashi) ve İli'ydi (Yining).

KÜLTÜR VE TURİZM

Urumçi, bölgenin başkenti olmasının dışında en büyük ticaret ve yatırım merkezi. Kaşgar eski şehri geleneksel Uygur mimarisi, dar sokaklar, avlulu evler ve el sanatlarıyla şehrin en karakteristik bölgesi. Yine Kaşgar’da Çin’in en büyük camilerinden İd Kah Cami ve Afak Hoca (Abakh Hoja) Türbesi ziyaret edilebiliyor. 2 bin yılı aşkın tarihiyle Kazak Özerk Kentinin idari merkezi İli (Yining), kültür ve turizmde öne çıkıyor.

Kazak Özerk kentinde bulunan Tekes ilçesi Kazakların yoğunluklu olarak yaşadığı, Tanrı Dağları’nın (Tian Shan) bulunduğu, at yetiştiriciliği ve atlı sporlarla bilinen, kent planlaması ve turizmiyle tanınan bir şehir. Eski Daoist Çin inancına dayanan sekizgen, on altıgen şeklinde dışa doğru planlamasıyla ünlü kentte hiç trafik ışığı bulunmuyor.

Doğal güzelliklerin ve kültürün korunduğu Tekes, geleneksel müzik, dans, tatlarıyla ilgi çekici. En yüksek kısımları 2 bin metreyi aşan, 2 bin 800 kilometrekare genişliğindeki Kalajun Vadisi dünyanın en çekici manzaralarından birini sunuyor.

Ziyaretimiz çerçevesinde Sincan Uygur Özerk Bölgesi Halk Kongresi Başkan Yardımcısı Mantimin Kadir, Çin Komünist Partisi (ÇKP) Sincan Uygur Özerk Bölgesi Komitesi Birleşik Cephe Çalışma Dairesi Başkan Yardımcısı Su Xiangdong, Sincan Uygur Özerk Bölgesi Halk Kongresi Etnik İşler Din İşleri Dış İlişkiler Direktörü Ma Jian ve ÇKP Sincan Uygur Özerk Bölgesi Dış İlişkiler Ofis Direktörü Xui Guixiang ile de bir araya geliyoruz.

Geçmişte terör saldırılarıyla anılan Sincan Uygur bölgesi aynı zamanda BM başta olmak üzere uluslararası örgütlerin Uygur Türklerine yönelik ağır insan hakları ihlallerine ilişkin raporlarının, Pekin'e sert tepkilerinin de merkezinde olmasıyla biliniyor. Pekin yönetimi suçlamaları reddediyor, radikal İslamcı terör örgütlerine karşı mücadele ettiklerini savunuyor. Urumçi’de "Sincan Terörle Mücadele ve Radikalleşmeden Arındırma Sergisi"nde terör saldırılarında kullanılan silahlar, bıçaklar, el yapımı bombalar, yaşamlarını yitirenlerin fotoğrafları sergileniyor.

56 farklı etnik grubun yaşadığı bölgede en kalabalık grup Uygur Türkleri. Uygur Türklerinin yanı sıra Kazakların yaşadığı İli Kazak Özerk Yönetimi (Yining) bulunuyor. Konuştuğumuz yetkililer Çin hükümetinin bölgedeki kültür çeşitliliğini korumayı hedeflediğini söylüyor. Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin Başkan Yardımcısı Mamtimin Kadir'in, Müslüman Uygur Türklerine yönelik baskılara ilişkin tepkilere yanıtı ise şöyle: "Biz Çin’de yaşayanları ırkına, dinine göre ayırmıyoruz. En önemli şey herkesin eşit ve uyumlu yaşayabilmesi. Bir grubun eylemleri diğerlerini rahatsız ediyorsa buna müdahale etmek zorundayız. Anayasamız herkese eşit haklar tanıyor, inandığı dini özgürce yaşamasını sağlıyor. Ama aşırılıkçı hareket ve eylemleri herkesin bir arada güvende yaşayabilmesi için engellemeliyiz.”

EKONOMİK-TEKNOLOJİK KALKINMA

Bölgedeki ekonomik-teknolojik kalkınma Çin hükümetinin bölgesel güvenlik stratejisinin en önemli parçası. Konuştuğumuz yetkililerin aktardığına göre; 2025 yılında Çin’in genelinde yatırım artış oranı yüzde 2.4 olurken, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde bu oran yüzde 9.8. Dış ticaret hacmi ülke genelinde yıllık ortalama yüzde 7,1, Sincan’da ise yüzde 28.5 oranında büyümüş.

8 farklı ülkeye sınırı bulunan Sincan, Pekin yönetimi için uluslararası ticaret açısından da büyük önem taşıyor. Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında 2023 yılında, Sincan Pilot Serbest Ticaret Bölgesi faaliyete geçti; Urumçi, Kaşgar ve Horgos da bu pilot serbest ticaret bölgesinin üç alt sahası konumunda. Bu merkezler Sincan’ı Çin’in batıya açılan ticaret kapısı haline getirmeyi planlıyor. Kaşgar’da 2023 yılında kurulan serbest ticaret bölgesi de ziyaret duraklarımızdan oldu.

Çin burada tarım ürünlerinin işlenmesini, tekstil ve hazır giyim üretimini, elektronik ürün montajını, uluslararası lojistiği, sınır ötesi e-ticareti geliştirmeyi hedefliyor. Kaşgar Orta Asya ve Güney Asya pazarlarına bağlanan bir işleme ve dağıtım merkezi yapılmak isteniyor. Yetkililerin aktardığına göre, 2025'te Sincan Pilot Serbest Ticaret Bölgesi’nin dış ticaret hacmi bir önceki döneme göre yüzde %19,9 artışla, 520,37 milyar yuan olurken Kaşgar ise Sincan Bölgesi’nin en büyük ticaret hacmine sahip ikinci kenti haline gelmiş.

Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nin ihracatında son yıllarda belirgin bir dönüşüm var. Çin Devlet Konseyi Enformasyon Ofisi’nin verilerine göre; geleneksel tarım ve tekstil ürünlerinin yanına makine, elektrik-elektronik, otomotiv ve yeni enerji ürünleri ekleniyor. 2025 yılında; makine ve elektrikli ürünlerin ihracatı yüzde 40.7, tarım ürünlerinin ihracatı yüzde 25.4, yeni enerji ürünlerinin ihracatı yüzde 73, otomobil ve otomotiv parçaları ihracatı yüzde 16.7 artış gösterdi.

TÜRKİYE İLE TİCARET ARTIŞI

Pekin yönetimi, Sincan ve Türkiye arasındaki ticari ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi de hedefliyor. Yetkililerin aktardığı verilere göre 2025 yılında Türkiye ile Sincan arasındaki ticaret hacmi 378 milyon dolara ulaştı ve bir önceki yıla göre yüzde 130.5 arttı. Ekonomik ilişkilerin yanı sıra Xinjiang Üniversitesi, Kaşgar Üniversitesi gibi kurumlar Türkiye’deki üniversitelerle öğrenci değişimi, ortak eğitim ve akademik kaynak paylaşımı alanlarında iş birliği yapıyor.

"ÇİN TARZI MODERNLEŞME"

Bölgede pek çok müze ve tanıtım merkezinde “Çin tarzı modernleşme” ifadesi dikkat çekiyor. Bu kavramın ne ifade ettiği sorulan ÇKP temsilcisi şu görüşlerini dile getiriyor: “Çin tarzı modernleşme tüm bölgeleri aynı düzeyde kalkındırmayı hedefleyen ve kalkınmanın getireceği refahı halkın yararı için kullanan bir anlayışı tanımlıyor. Örneğin ABD gelişmiş bir ülke ancak bu kendi halklarına dokunmayan diğer ülkelere odaklanan bir kalkınma. Çin ilk önce kendi halkını, Çin’de yaşayan tüm halkları kalkındırmaya ve iç pazara önem verir. Çin kazan-kazan politikası izler ve barışı bozmaz, bu yüzden özel. Bir ülke çok gelişmiş olsa bile diğer ülkelerin iç işlerine karışmadan yalnızca işbirliği yapabilir. Böyle bir yol da var. Her gelişen ülke Amerika gibi dış politika izlemeyebilir. Dünyaya yeni bir model göstermek istiyoruz. Çin kadar yüksek nüfuslu bir ülke bu tarzı hayata geçirebildiyse tüm dünya yapabilir. Çin’in yüzölçümü çok büyük, her bölgenin aynı anda gelişememesi anlaşılabilir. Sincan’ın gelişebilmesi için diğer gelişmiş eyaletler burayı destekliyor.”

📌 Bu Bölümde Neler Var?

• Geleneksel Köyler ve Porselen Sanatı: Balkabağı Sokağı'nda bizi karşılayan renkli gösteriler ve Yengisar'ın usta ellerinden çıkan, tamamen el işçiliğiyle üretilmiş zarif çömlekler. (Gazeteci Şükrü Küçükşahin'in yorumlarıyla)

• Yengisar Bıçağı Köyü ve Davaz Gösterisi: Sedef, kemik ve gümüş işlemeleriyle yüzyıllık bir geleneği yansıtan meşhur Yengisar bıçakları ve yaşları 8 ile 15 arasında değişen çocukların metrelerce yüksekte sergilediği nefes kesici "Davaz" (ip üstünde akrobasi) performansı. (Akademisyen Cangül Örnek'in değerlendirmesiyle)

• Geleneksel Çin Tıbbı Hastanesi: "Uzun yaşam diyarı" Shule'de (Şulı) bulunan, güney Sincan'ın en büyük rehabilitasyon merkezini barındıran bu tesiste; şifalı otlar, yalnızca nabız dinleyerek konulan teşhisler, akupunktur ve Tai Chi egzersizleri.

• Kırsal Kalkınma ve Jiangguoguo Şirketi: Bölgenin meşhur ceviz, badem ve kuru meyvelerinin uluslararası standartlarda işlenip dünyaya açıldığı üretim tesisine ziyaret ve Emekli Amiral Türker Ertürk'ün gezimize dair genel değerlendirmeleri.

Kaşgar'daki dolu dolu geçen üçüncü günümüzü burada noktalıyoruz. Bir sonraki bölümde Kaşgar'ın gizli kalmış köşelerini keşfetmeye devam edecek ve ardından rotamızı İli Kazak Özerk İli'nin merkezi Yining'e çevireceğiz. İyi seyirler!

Toplantı iki oturum şeklinde gerçekleştirildi. 1’inci oturumda '2'nci Dünya Savaşı'ndan ders almalıyız', 'Savaş sonrası yeni dünya düzenini birlikte korumalıyız', 'Birlikte tek taraflılığa karşı çıkmalıyız' konuları ele alınırken, 2’nci oturumda ‘Küresel Güvenlik Girişimi'ni birlikte hayata geçirmeliyiz, güvenliği birlikte korumalıyız' konuları ele alındı.

Çin Halk Cumhuriyeti Büyükelçisi Jiang Xuebin, 2'nci Dünya Savaşı'nın, dört kıtadan 80'den fazla ülke ve bölgeden 2 milyardan fazla insanı etkilediğini belirtti. Savaşın, dünyaya büyük felaketler getirerek, insan uygarlığında eşi görülmemiş yıkıma yol açtığını aktaran Xuebin, "İlk başlayan ve en uzun süren harekat olan, Çin halkının Japon saldırganlığına karşı direniş savaşı, 35 milyon can kaybıyla büyük bir milli fedakarlık göstererek, faşizme karşı savaşın doğu cephesini oluşturmuştur" dedi.

'Geçmiş geleceğe ışık tutar'

Xuebin, tarihin en iyi ders kitabı ve en iyi uyarıcı olduğunu söyleyerek, "Çin halkı savaşın getirdiği acıları asla unutmaz ve barışı yorulmak bilmeden aramaktadır. Geçmiş geleceğe ışık tutar. Tarihsel deneyimleri ve dersleri unutmamalıyız. Kini sürdürmek için değil, iyi kalpli insanların barışa duyduğu özlemleri ve kararlılıklarını uyandırmak için tarihten ders alıp geleceğe bakmalıyız.

Tüm dünya halkları, barışın kolaylıkla elde edilmediğini ve daha da fazla değer verilmesi gerektiğini asla unutmamalıdır. Kalıcı barış sağlamak için, 2'nci Dünya Savaşı'na doğru tarihsel bakış açıyla bakmalı ve tarihsel gerçekleri savunmalıyız" diye konuştu. etkinliğe Türkiye Çin Dostluk Vakfı adına Vakfın Genel Müdürü Gamze Dürmez katıldı.