Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ne gitmeden önce en çok duyduğum cümle buydu. Aslında bu cümle, nasıl bir sorumlulukla yola çıktığımızı da anlatıyordu. Çünkü dünyanın en çok tartışılan bölgelerinden birine gidiyorsunuz. Türkiye'de de yıllardır farklı yönleriyle konuşulan, hakkında sayısız haber yapılan bir coğrafya... Peki, bir haftada gerçeğin tamamını görebilir misiniz? Elbette hayır. Ama gördüklerinizi, duyduklarınızı ve size düşündürdüklerini samimiyetle anlatabilirsiniz. Ben de onu yapmaya çalışacağım.

Çin İstanbul Başkonsolosluğu, Türkiye-Çin Dostluk Vakfı ve Yeni Dünya Araştırmaları Merkezi'nin davetiyle bir grup gazeteci olarak Urumçi, Kaşgar ve İli Kazak Özerk İli'ni ziyaret ettik. Program oldukça yoğundu. Kaşgar Eski Şehri'nden İydgah Camii'ne, Yengisar'da usta ellerden çıkan bıçaklardan Kaşgar Serbest Ticaret Pilot Bölgesi'ne, Geleneksel Çin Tıbbı Hastanesi'nden Somut Olmayan Kültürel Miras Merkezi'ne kadar birçok noktayı gezdik. Ama itiraf edeyim... Bu gezi bana en çok Çin'i değil, Türkiye'yi düşündürdü.

Sincan, Çin'in en büyük idari bölgesi. Yaklaşık 1 milyon 664 bin kilometrekarelik yüzölçümüyle ülke topraklarının yaklaşık altıda birini oluşturuyor. Sekiz ülkeyle komşu. Yalnızca coğrafi değil, jeopolitik açıdan da konumu çok kritik. Çin'in Kuşak-Yol Girişimi'nin kara hattındaki en önemli geçiş noktalarından biri. Avrupa'ya uzanan demir yolu ve lojistik ağlarının önemli bir bölümü bu bölgeden geçiyor. Bu yüzden gittiğimiz hemen her toplantıda aynı kelimeleri duyduk: Üretim, lojistik, ihracat, teknoloji. Anlatılan hikâyenin merkezinde bunlar vardı.

Kaşgar Serbest Ticaret Pilot Bölgesi'ni gezerken de aynı vizyon önümüze konuldu. Çin, yalnızca üreten değil, ürettiğini dünyanın dört bir yanına ulaştıran bir sistem kurmaya çalışıyor. Bu noktada insanın aklına ister istemez Türkiye geliyor. Çünkü bizim de yıllardır konuştuğumuz Orta Koridor var. Haritaya bakıldığında, Çin'in batı sınırındaki lojistik merkezi Sincan ile Türkiye'nin Avrupa'ya açılan kapı olma stratejisi, küresel ticaret hatlarında aslında birbirini tamamlayan muazzam bir potansiyel. Ancak mesele sadece koridor olmak değil. O koridordan geçen ürünleri üretenlerden olabilmek.

2025 itibarıyla iki ülke arasındaki ticaret hacmi 52,9 milyar dolar seviyesinde. Ancak bu ticaret dengeli değil. Türkiye'nin Çin'e ihracatı yaklaşık 3,3 milyar dolar seviyesinde kalırken, Çin'den ithalatı 49,6 milyar dolara ulaşıyor. 2026'nın ilk çeyreğinde de tablo önemli ölçüde değişmiş değil. İşte bu yüzden Sincan'da dinlediğim her sunumun sonunda aklımda aynı soru oluştu: Biz neden daha fazlasını yapmayalım?

Gezi boyunca beni en çok etkileyen yer ise hiç kuşkusuz Kalajun Yaylası oldu. Tanrı Dağları'nın eteklerinde, nehrin içinden koşarak geçen atları izledim. Ve ağladım. Nedenini bugün bile tam olarak açıklayamıyorum. Belki çocukluğumdan beri dinlediğimiz "ata yurdu" hikâyeleriydi... Belki o doğanın ihtişamı... Sanırım insanın bazı duygularını kelimeler anlatamıyor. Bazı görüntüler haber değeri taşıdığı için değil, insanın içine dokunduğu için unutulmuyor. Benim hafızamda da en çok o atlar kaldı.

Bir başka unutamadığım an ise Uygur Türklerinin geleneksel Davaz gösterisiydi. Bir ipin üzerinde sergiledikleri performansı nefesimi tutarak izledim. Biz düz ayakkabıda zorlanırken, topuklularla ip üstündeler... Müzikle uyumları, vücut hâkimiyetleri, dengeleri, cesaretleri... Her hareketlerinde büyük emek... Çin'in olimpiyatlarda neden bu kadar başarılı olduğuna dair küçük de olsa bir fikir veriyor. Başarı sadece yetenekle olmuyor. Disiplinle oluyor. Emekle oluyor. Bunu o çocuklarda gördüm.

Sincan'da dikkatimi çeken başka bir ayrıntı ise temizlikti. En kalabalık meydanlarda yürüdük, çarşılara girdik, turistik alanları gezdik. Ama yere gelişigüzel atılmış çöpler neredeyse hiç görmedim. Bu ayrıntı belki küçük gelebilir. Bence değil. Bir şehir bazen kendini kaldırımlarında anlatır. Elbette Urumçi'de trafik vardı. Her şey kusursuz değildi. Binalar ürkütücü derecede yüksekti. Kentsel dönüşüm çalışmalarının sonucu. Bir nizam dahilinde ama ürkütücü, evet.

Program boyunca en çok merak edilen konu ise elbette Uygur meselesiydi. Biz de bunu doğrudan yetkililere sorduk. Uluslararası kamuoyunda dile getirilen "asimilasyon" ve "yeniden eğitim kampları" iddialarını reddediyorlar. Bu söylemlerin özellikle ABD tarafından Çin'i hedef alan siyasi bir kampanyanın parçası olduğunu savunuyorlar ve konuyu bölgedeki toplumsal uyum, ekonomik kalkınma ve farklı etnik grupların bir arada yaşamasına getiriyorlar. Bir haftalık resmî programın böylesine tartışmalı bir konuda kesin hüküm vermeye yetmeyeceği açık.

Kaşgar'da ve ziyaret ettiğimiz diğer şehirlerde tabelalarda Standart Çince karakterlerin yanı sıra Arap alfabesiyle yazılmış Uygurca ifadeler de yer alıyordu. Yetkililer banknotlarda da Uygurca yazı bulunduğuna dikkat çekti.

Sincan'da geçirdiğim günler boyunca Çin'in son kırk yıldaki dönüşümünü de düşünmeden edemedim. 1978'de başlayan reform sürecinden sonra üretimi merkeze alan bir ekonomik model inşa etmişler. Bize anlatılan ilginç örneklerden biri de çöl koşullarında balık yetiştiriciliği oldu. Çöl ile balığı aynı cümlede duyduğunuzda bile ister istemez durup düşünüyorsunuz. Demek ki mesele sadece doğal kaynak değil. Bilgi, teknoloji ve planlama...

İstanbul'a dönerken uçakta kendi kendime şunu düşündüm: Bu gezi bana Çin'i anlattı mı? Evet. Ama galiba daha çok Türkiye'yi anlattı. Çünkü her tesisin, ziyaretin, serginin sonunda, her sunumun ardından, her yatırım hikâyesini dinlediğimde zihnim aynı yere gidiyordu. Bizim de genç nüfusumuz var. Bizim de girişimcimiz var. Bizim de stratejik bir konumumuz var. O hâlde neden üretimde, teknolojide ve yüksek katma değerli ihracatta çok daha güçlü bir hikâye yazmayalım?

Tanrı Dağları'nın eteklerinden ayrılırken bavulumda birkaç küçük hatıra vardı. Ama asıl taşıdığım şey sorulardı. Belki de yolculuğun gerçek değeri insana verdiği cevaplardan öte eve dönerken zihninde bıraktığı sorularda gizlidir.

Çin’in Sincan Bölgesi’ne yaptığımız sekiz günlük bir yolculuğu özetlemek çok kolay değil. Orada elde ettiğim izlenimleri, mümkün olduğunca ayrıntılı ama bir o kadar da yalın anlatmam lazım. Bu nedenle izlenimlerimi üç ayrı yazıda ele alacağım. Siyasi, Ekonomik ve Kültürel içerikli üç yazıyı birer gün arayla aktaracağım.

Önce izlenimlerimin siyasi boyutunu aktarayım.

Urumçi Uluslararası Havalimanı’na uçaktan adımımı attığım ilk an, içimde gazeteciliğin o tanıdık ve kıpır kıpır heyecanı vardı. Yıllardır masa başında okuduğumuz, diplomatik krizlerin ve gazete manşetlerinin odağındaki Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeydim. Bize aktarılanlarla gördüklerimiz ne kadar uyuşuyor veya çakışıyordu. Türkiye-Çin Dostluk Vakfı’nın davetiyle çıktığımız bu 8 günlük seyahat, benim için; ezberleri yerinde sınayacağım, gözlerimle göreceğim ve kendi süzgecimden geçireceğim uzun bir araştırma yolculuğunun başlangıcıydı. Vakfın Başkanı Hasan Çapan ve Başkan Yardımcısı Eda Lermi de bizzat bizlerle birlikte bu seyahate katıldılar.

Önce Sincan’ın Çin açısından stratejik ve bölgesel önemini anlatayım.

Sincan Uygur Özerk Bölgesi, Çin’in toplam kara yüzölçümünün yaklaşık altıda birini kaplayan devasa coğrafyasıyla Pekin yönetimi için sadece bölgesel bir idari birim değil, adeta ülkenin toprak bütünlüğü ve iç güvenlik mimarisinin kilit taşı durumunda… Sekiz farklı ülkeyle sınır komşusu olan bu kritik bölge, Çin’in Orta Asya, Doğu Avrupa ve Doğu Akdeniz’e açılan jeopolitik kapısı konumunda. Sekiz ülkenin gümrüğünün bir arada olduğu özel bir alan kurulmuş. Tüm ürünler orada gümrük işlemlerinden geçip o ülkelere aktarılıyor. Yarınki yazıda bu konuda daha fazla ayrıntı vereceğim.

Pekin’in küresel ticaret ve nüfuz projesi olan "Kuşak ve Yol" vizyonunun karasal ana koridoru tam olarak Sincan topraklarından geçiyor. Bu nedenle Çin devleti, bölgedeki etnik ve dinsel dinamikleri, ayrılıkçı eğilimleri ve güvenlik risklerini doğrudan ulusal egemenliğine yönelik birinci derece tehdit olarak görüyor. Bölgede tavizsiz bir merkezi denetim, yüksek teknolojiye dayalı kamu düzeni ve hızlı bir toplumsal entegrasyon politikası yürütüyor. Yani, Sincan’da sağlanacak sarsılmaz bir istikrar, Pekin için Batı sınırlarını emniyete almak ve iç güvenliğini garanti altına almak anlamına geliyor.

Urumçi’nin jeopolitik ağırlığı

Urumçi’deki ilk günümde, kentin geniş bulvarlarında ilerlerken etrafı büyük bir dikkatle inceledim. Masada oturan bir gazeteci olarak okuduğum raporlar ile sokaktaki fiziki gerçeklik arasındaki ilk temas anı her zaman büyüleyicidir. Kentte adım attığınız her noktada Çin merkezi yönetiminin tavizsiz istikrar anlayışını ve kamu düzeni kurma kararlılığını okuyabiliyorsunuz. Pekin’den kilometrelerce uzaktaki bu coğrafyada, yerel yönetim organlarının karar alma süreçleri doğrudan merkezin küresel vizyonuyla entegre edilmiş. Şehirdeki idari binalar, devasa kamu hizmet noktaları ve sivil altyapı, devlet otoritesinin sadece fiziki güvenlik birimleriyle değil, kurumsal ve teknolojik olarak da ne kadar köklü bir biçimde yerleştiğini gösteriyor. Sincan Uygur Özerk Bölgesinin Başkan Yardımcısı Mamtimin Kadir ve diğer yetkililerle yaptığımız sohbetlerde ve gözlemlerimde şu husus açıkça ortaya çıktı: Urumçi, Çin'in Orta Asya cumhuriyetlerine açılan diplomatik, idari ve güvenlik karargahı konumuna yükselmiş durumda. Devlet, burada hayatın akışını kesintiye uğratmadan yüksek bir kontrol ağı kurmayı başarmış.

Kaşi (Kaşgar): Tarihi özerklik…

Seyahatimizin ikinci durağı olan Kaşi’ye (Kaşgar) ulaştığımda ise havadaki koku da kentin ritmi de tamamen değişti. Tarihi İpek Yolu’nun kalbi olan Kaşi, yüzyılların biriktirdiği derin bir siyasi ve toplumsal hafızaya sahip. Kaşi Kadim Şehri’nin taze tandır ekmeği kokan, ahşap oymalı pencere kenarlarından çocukların koşuştuğu o labirent gibi sokaklarında kaybolmuşken aniden kentin ana meydanına çıktık. Gökyüzüne doğru yükselen devasa bir Mao Zedong heykeli karşımızdaydı. Heykelin önünde durup fotoğraf çektirirken şu tezat zihnime kazındı: Sokak aralarındaki o yüzlerce yıllık geleneksel Doğu yaşamı ile meydandaki devasa heykelin simgelediği merkezi ve tavizsiz devlet otoritesi burada iç içe geçmişti. Kaşi, işte bu iki dünyayı aynı anda yaşayan büyüleyici bir kentti.

Çin devlet aklının bu kadim dokuyu muhafaza ederken kenti ulusal güvenlik sistemine nasıl dâhil ettiğine tanıklık etmek sarsıcı bir deneyimdi. Kentin sokaklarında devlete ait kamu güvenlik birimlerinin, mahalle düzeyindeki muhtarlık benzeri yerel komitelerin ve dijital altyapının sağladığı yüksek denetim mekanizması hemen göze çarpıyor. Burada devlet, vatandaşın günlük yaşamına kesintisiz bir kamu hizmeti ağıyla temas ediyor. Kentteki “Geleneksel Tıp Merkezi”ne yaptığımız ziyaret etkileyiciydi. Bölgede uzun yaşam oranı çok yüksek. Bitkilerin tıp sektöründeki kullanımını ayrıntılı olarak anlattılar ve sadece nabzınıza bakarak yaşadığınız sağlık sorunlarını söyleyebiliyorlar. Burada sırtıma kupa çekerek ilk müdahaleyi de yaptılar.

Tarihi surların ve restore edilen eski mahallelerin gölgesinde yükselen idari yapı, Kaşi’nin hem kültürel kimliğini koruma hem de merkezin belirlediği ulusal güvenlik ve kalkınma parametrelerine tam uyum sağlama çabasını gözler önüne seriyor. Yerel insanlarla göz göze geldiğinizde, o sükûnetin arkasındaki düzenin ne kadar sıkı bir devlet süzgecinden geçtiğini anlıyorsunuz.

Kanlı hafızadan sosyal refaha

Sincan seyahatimizin belki de psikolojik olarak en ağır, zihnen en sarsıcı durağı terörle mücadeleye ayrılmış o müzeyi ziyaretimiz oldu. Müze, “Sincan'da Terörle ve Aşırıcılıkla Mücadele Müzesi” adını taşıyordu. ((Fighting Terrorism and Extremism in Xinjiang). Müzenin soğuk koridorlarında ilerlerken duvardaki fotoğraflara ve belgelere bakmak kolay değildi. Masum insanların, pazarda alışveriş yapan sivillerin, din adamlarının ve kamu görevlilerinin terör eylemlerinde nasıl katledildiğini gösteren yalın ve sansürsüz görseller; coğrafyanın yakın geçmişte nasıl bir kanlı cendereden geçtiğini gözler önüne seriyordu. Çin yetkililerinin anlatımları ve sergideki kronoloji incelendiğinde, bölgeyi yıllarca huzursuz eden, toplumsal barışı dinamitleyen bu saldırıların 2016 yılına kadar yoğun bir şekilde sürdüğü açıkça anlaşılıyordu. 2016 yılı ise Pekin için adeta bir milat ve radikal bir konsept değişiminin başlangıcı olmuştu.

Müze çıkışında zihnimde şu soruya cevap bulmaya çalıştım. Pekin yönetimi 2016’dan sonra bu eylemleri nasıl tek bir patlamaya dahi izin vermeyecek şekilde bıçak gibi kesti?

Sahada gördüğüm tablo şu: Çin devlet aklı, terörü sadece askeri veya polisiye tedbirlerle bastırılamayacağını görmüş. Teröre karşı şiddet yolu bir seçenek olmaktan çıkmış. Devlet, güvenlik parantezinin yanına çok daha büyük iki sacayağı yerleştirmiş: Sosyo-ekonomik kalkınma ve azınlıkların sisteme entegrasyonu.

2016 sonrasında bölgeye aktarılan trilyonca yuanlık altyapı yatırımları, en ücra köylere kadar götürülen elektrik, yol ve internet hatları, yoksulluk sınırının altındaki milyonlarca insana açılan yeni istihdam kapıları terörün beslendiği toplumsal bataklığı kurutmuş. İnsanların aş, iş ve geleceğe dair bir umut bulduğu yerde radikal söylemlerin alıcı bulması zorlaşmış. Bununla birlikte, yerel azınlıkların anayasal hakları, çift dilli eğitim imkânları ve kültürel özerklik çerçevelerinin korunarak ekonomik refahla birleştirilmesi, halkın devletle olan aidiyet bağını yeniden inşa etmiş. Sincan’da tanık olduğumuz bu dönüşüm; güvenlik, ekonomik refah ve toplumsal entegrasyonun bir arada yürütüldüğü, terörü kaynağında sönümlemeyi hedefleyen nev-i şahsına münhasır bir "Sincan Modeli" olarak karşımızda duruyor.

Kazak Özerk Yönetimi ve çok etnikli yönetim modeli

Uçağımızın konduğu ve ardından karayoluyla geçtiğimiz Yinning merkezli İli Kazak Özerk Vilayeti ise Çin’in anayasal "bölgesel etnik özerklik" sisteminin sahada nasıl işlediğini görmek açısından benzersiz bir duraktı. Gezimizin en çarpıcı hatıralarını bu bölgede elde ettim diyebilirim. Bölgedeki idari kadrolarda Kazak, Uygur, Han ve Hui etnik kökenli yetkililerin bir arada görev alması, çok etnikli bir bürokrasi modelinin uygulandığını gösteriyor. Kamu binalarındaki çift dilli tabelalardan yerel meclis yapılarına kadar, sistemin etnik temsil mekanizmalarını ön planda tuttuğu vurgulanıyor. Yerel idarecilerle yaptığımız temaslarda ve samimi sohbetlerimizde, merkezin belirlediği genel siyasi çizgiye bağlı kalmak şartıyla, yerel kültürün ve dillerin kamu alanında temsiline izin veren bu dengeli yapının, bölgedeki siyasi istikrarın temel harcı olarak görüldüğü ifade edildi. Sahada gördüğüm tablo, merkezi idarenin yerel etnik unsurları sistemin içine çekerek olası çatışma alanlarını minimize etmeye çalıştığı yönündeydi.

Yola çıkarken zihnimde taşıdığım soru işaretleriyle, 8 günün sonunda Urumçi’den ayrılırken ulaştığım kanaatler arasında derin bir saha tecrübesi yatıyor. Batı basınının masa başında şekillenen steril raporları ile saha gerçekliği arasındaki mesafe, Sincan'ın sokaklarında yürürken çok daha net biçimde belirginleşiyor. Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nin Dış İlişkilerden Sorumlu Temsilcisi Xui Guixiang ile bir araya geldiğimizde, “Batıda söylenenlere karşı bir argümanla yanıt vereceğimize, basın mensuplarını buraya davet ederek tanıklıklarını aktarmalarını tercih ediyoruz” demişti. Aklıma onun sözleri geldi.

Çin devleti, batı kapısında tavizsiz bir güvenlik, entegrasyon ve kontrol denklemi kurmuş durumda. Sincan, Pekin yönetimi için sadece çözülmesi gereken bölgesel bir iç güvenlik başlığı değil; 21. yüzyılda küresel güç dengelerini Avrasya lehine değiştirecek devasa bir jeopolitik kaldıraç ve vazgeçilmez bir stratejik kale hâline dönüşmüş.

Yarın ekonomi ağırlıklı başka bir yazıyla Sincan izlenimlerimi aktarmaya devam edeceğim.

Türkiye-Çin Dostluk Vakfı Başkanı Hasan Çapan’ın başkanlığındaki; gazeteciler, akademisyenler ve fikir insanlarından oluşan 15 kişilik heyetle Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ni ziyaret ettik.

Urumçi, Kaşgar ve Yining başta olmak üzere bölgenin farklı şehirlerinde üretim tesislerini, serbest ticaret bölgelerini, tarihi alanları, köyleri, tarım merkezlerini, müzeleri, kültürel mekânları, ibadet yerlerini ve geleneksel yaşam alanlarını gezdik. Bu yazı, ziyaret boyunca gördüklerimin, dinlediklerimin gözlemlerimin ve yaptığım görüşmelerin bir derlemesidir.

KUŞAK YOL’UN KALBİ

Sincan bugün Çin açısından yalnızca bir sınır bölgesi değil. Pekin’in “Kuşak ve Yol Girişimi”nin kara ayağının merkezinde yer alan stratejik bir lojistik koridor.

Özellikle Kaşgar’daki Sincan Pilot Serbest Ticaret Bölgesi içerisinde bulunan Kashi Bölgesi Yatırım Teşvik Hizmet Merkezi, bu yaklaşımın somut örneklerinden biri. Burada yatırımcı, satın almak istediği üründen gümrük işlemlerine, lojistikten ihracat prosedürlerine kadar birçok işlemi tek merkezde tamamlayabiliyor.

Çin’in Orta Asya’ya açıldığı sekiz ülke ile ticaretin önemli bir kısmı da bu merkez üzerinden yürütülüyor.

Pekin’in hedefi açık: “Sincan’ı yalnızca bir üretim merkezi değil, aynı zamanda Asya ile Avrupa arasındaki ticaretin en önemli kavşaklarından biri haline getirmek.”

DEVASA KALKINMA PROGRAMI

Ziyaret boyunca en dikkat çeken unsur, bölgenin hemen her noktasında devam eden altyapı yatırımları oldu. Urumçi’de yaklaşık 300 milyar Yuan büyüklüğünde yüzlerce proje aynı anda yürütülüyor.

Yeni otoyollar…

Demiryolu bağlantıları…

Enerji iletim hatları…

Veri merkezleri…

Kentsel dönüşüm projeleri…

Yeni yerleşim alanları…

Çin yönetimi, yüksek kaliteli kalkınma vizyonu çerçevesinde Sincan’ın ekonomik kapasitesini ülke ortalamasının üzerine çıkarmayı hedefliyor. Turizm de bu stratejinin önemli ayaklarından biri.

Tanrı Dağları eteklerinde kurulan yaylalardan tarihi İpek Yolu şehirlerine kadar çok geniş bir alanda turizm yatırımlarının hız kazandığı görülüyor.

Yetkililerin verdiği bilgiye göre geçen yıl bölgeyi yaklaşık 300 milyon ziyaretçi gezdi.

ÜRETİMİN YENİ ÜSSÜ

Sincan artık yalnızca enerji veya tarımla anılan bir bölge değil. Sanayi üretimi de hızla büyüyor. Bölgede günlük yaklaşık 3 bin otomobil üretim kapasitesine sahip tesisler bulunuyor. Horgos Sınır Kapısı üzerinden her gün binden fazla tamamlanmış aracın ihraç edildiği ifade ediliyor. Yapay zekâ destekli üretim tesisleri, yeni enerji yatırımları ve serbest ticaret bölgeleri de bu dönüşümün diğer parçalarını oluşturuyor.

Çin’in özellikle yüksek teknoloji ve lojistik alanındaki yatırımları dikkat çekici boyutlara ulaşmış durumda.

EKONOMİK VE AYNI ZAMANDA SİYASİ PROJE

Ziyaret sırasında Sincan Uygur Özerk Bölgesi Halk Kongresi Daimi Komitesi Başkan Yardımcısı Mamtimin Kadir ve beraberindeki heyetle de görüşme fırsatı bulduk.

Yetkililerin verdiği mesajların ortak noktası, ekonomik kalkınma ile toplumsal bütünleşmenin birlikte yürütüldüğü yönündeydi.

Çin yönetimi, bölgede farklı etnik toplulukların kültürel mirasının korunurken ortak vatandaşlık bilincinin güçlendirilmesini hedefleyen yeni anayasal düzenlemeler üzerinde çalıştığını aktarıyor.

1 Temmuz itibarıyla başlatılan bu çalışmanın temel mottosu ise “Bütün milletlerle birlikte ortak bir hedef ve gelecek inşası.”

Pekin’in yaklaşımı, ekonomik kalkınma ile sosyal entegrasyonu aynı stratejinin iki ayağı olarak değerlendirdiğini gösteriyor.

TÜRKİYE İLE DAHA YAKIN İLİŞKİ ARAYIŞI

Görüşmelerde dikkat çeken başlıklardan biri de Türkiye ile temas ve diyalog sürecinin pekiştirilmesi oldu. Yetkililer, diplomatik ilişkilerin 55’inci yılı vesilesiyle özellikle ticaret, turizm, eğitim ve kültürel ilişkiler alanlarında Türkiye ile iş birliğini geliştirmek istediklerini dile getirdi.

Sincan’ın coğrafi konumu düşünüldüğünde, Türkiye’nin Orta Koridor vizyonuyla da kesişen yeni ekonomik fırsat alanlarının oluşabileceği değerlendiriliyor.

NOTLARIM

Saha ziyaretlerinde şehir altyapısının oldukça modern olduğu görülüyor. Yeni konut alanları, geniş ulaşım ağları ve üretim bölgeleri dikkat çekiyor. Kaşgar’ın tarihi dokusunda ise restorasyon çalışmalarıyla birlikte turizm odaklı yeni bir yapı oluşturulmuş. Pazar yerlerinde ve geleneksel çarşılarda günlük yaşam devam ederken, kırsal bölgelerde tarımsal üretim ve modern ambalajlama ve paketleme tesisleri oldukça dikkat çekiciydi.

Heyet olarak farklı etnik grupların yaşadığı yerleşim alanlarını da görme fırsatı bulduk. Kısa süreli bir ziyaretin bir bölgenin tüm sosyal, ekonomik ve siyasal dinamikleri hakkında kesin yargılar üretmeye yeterli olmayacağı açık. Bununla birlikte, ziyaret kapsamında görülen projeler ve yapılan resmi temaslar, Çin’in Sincan’a yönelik uzun vadeli kalkınma ve entegrasyon stratejisini güçlü biçimde sahaya yansıttığını ortaya koyuyor.

Sonuç olarak; Sincan bugün yalnızca Çin’in batı sınırındaki bir özerk bölge değil. Pekin açısından ekonomik büyüme, enerji güvenliği, uluslararası ticaret, lojistik, teknoloji yatırımları ve toplumsal entegrasyon politikalarının aynı anda uygulandığı stratejik bir laboratuvar niteliği taşıyor.

Çin yönetimi, bu bölgeyi Kuşak ve Yol Girişimi’nin merkez üssü haline getirirken, ekonomik kalkınmayı siyasi ve toplumsal bütünleşme hedefleriyle birlikte yürütmeye çalışıyor.

Bunun uluslararası kamuoyunda nasıl değerlendirileceği ve uzun vadede nasıl sonuçlar doğuracağı ise kuşkusuz önümüzdeki yılların en önemli tartışma başlıklarından biri olmaya devam edecek.

'Uçurumun kenarında yıkık bir ülke... Ondan sonra, içeride ve dışarıda saygı ile tanınan yeni vatan, yeni sosyete (toplum), yeni devlet! Ve bunları başarmak için aralıksız devrimler.'

Aralıksız devrimler aslında 100 yıllık Cumhuriyet'imizin de özünü oluşturur ama ne yazık ki bugün memlekette 'tam tersi' yaşanıyor.

Hikayesi çoktan bitmiş ve artık bir akrep gibi ülkeyi zehirleyen bir siyaset sınıfı ne makamı bırakıyor ne gençlerin hayallerini...

Dünya 'Yeni Hayat'a çoktan geçti, toplum 'yepyeni bir sosyoloji' arayışında ama bu ihtiyacı karşılaması beklenen bürokrasi de, siyaset aristokrasisi de tel tel dökülüyor.

Diyeceksiniz ki, 'Özlem Hanım pazar pazar nerden çıktı şimdi bu?'

Çünkü 8 günü Çin'de Uygur Özerk Bölgesi Sincan'da geçirdim.

Bir grup gazeteci, Çin-Türkiye Dostluk Vakfı'nın davetiyle önce başkent Urumçi'ye gittik, sonra ticaret ve kültür merkezi Kaşgar'ı gezdik, ardından yılda 300 milyon turist çeken bölgenin en renkli kenti Yinning'deydik.

Siz bu yazıyı okurken muhtemelen memlekete yeni varmış olacağım.

Ama hala gördüklerimin etkisindeyim.

Daha 7 yıl öncesine kadar radikal hareketlerin çok güçlü olduğu, Uygur toplumuna yönelik ciddi iddia ve sıkıntıların konuşulduğu bir bölge, bugün tüm ekonomik verileri ile Türkiye'nin üzerinde.

Sincan 254 akıllı fabrika, 14 ticari denetim bölgesi, Kaşgar da 8 ülke ile aynı anda sınırı olan serbest bölge, 19 gümrük kapısı ve 228 ülkeye ticaret hacmi ile Çin'in ışıldayan yıldızı olmuş.

Onlarca azınlık grubun bir arada yaşadığı ve ürettiği bir vatana dönüşmüş.

Orta sınıf ciddi ivme kazanmış, dolaştığımız her yerde tıpkı bir zamanlar Türkiye'de olduğu gibi aileler araçları ile kamping yapıyor, geziyor, sokaklarda eğleniyordu...

Çin'de kişi başına düşen milli gelir 13 bin dolar ve sadece üretmiyorlar, şu anda dünyanın tahıl ve enerji stokları açısından her türlü küresel şoka en hazır ülkesi durumundalar.

Çölün ortasında kurdukları deniz çiftliklerinde Çin'in tamamına yetecek kadar deniz ürünü yetiştiriyor Sincan.

Herkesin elinde kendi üretimleri olan cep telefonu, kredi kartı filan yok, ya AliPay ya da WeChat'le dilediğiniz her alışverişi yapabilirsiniz, buna seyyar pazardan alacağınız 2 yuanlık muz da dahil.

Açıkçası bir Çin'e baktım, biz de bizim hep 'yeniden yeniden' gelen ve hiç de 'yeni' olmayan eski siyasilerimize...

Yeni Parti bir çare olur mu acaba?

Yoksa orası da 'eski kafalarla' dolup bir kez daha 'yeni çağı ve yeni düzeni' kaçırmamıza mı yol açacak?

Sergi, Çin’in somut ve somut olmayan kültürel mirasını en son teknolojik inovasyonlarla harmanlayan dinamik bir yapıya sahip. Ziyaretçiler, geleneksel Çin tabloları ve el sanatlarının seçkin örneklerini incelerken, aynı zamanda yapay zekâ destekli geleceğin dünyasına adım atıyor.

Etkinlik alanında sergilenen robot köpek ve insansı robotlar, ziyaretçilerin en fazla ilgi gösterdiği bölümler arasında yer aldı.

Asya ile Türkiye arasındaki kültürel köprüleri güçlendiren serginin açılış töreni, uluslararası ve yerel düzeyde geniş bir protokol katılımına sahne oldu. Açılışta yer alan önemli isimler şunlardı: Huang Xiaowei (Çin Kadınlar Federasyonu Başkan Yardımcısı ve Sekreterlik Birinci Sekreteri) , Wei Xiaodong (Çin'in İstanbul Başkonsolosu),Mahir Polat (İBB Genel Sekreter Yardımcısı),Hasan Çapan (Türkiye-Çin Dostluk Vakfı Başkanı),Qian Hou (ICBC Bank Yönetim Kurulu Başkanı)

Çapan: Kadınlar ve çocuklar toplumun geleceğidir

Açılışta konuşan Türkiye-Çin Dostluk Vakfı Başkanı Hasan Çapan, çocukların ve kadınların toplumların geleceğinin teminatı olduğunu vurgulayarak, Çin’in bu alandaki ilerleme modelinin Türkiye ile paylaşılmasını değerli bulduklarını ifade etti.

"Kadınların Güçlenmesi Sürdürülebilir Kalkınmanın Anahtarı"

Etkinliğin uluslararası önemine değinen Çin Kadınlar Federasyonu Başkan Yardımcısı Huang Xiaowei, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin 55. yılında bu serginin yurt dışındaki ilk durağının İstanbul olmasının stratejik bir anlam taşıdığını belirtti.

Daha önce Hong Kong’da düzenlenen ve 51 günde 140 bin ziyaretçi ağırlayarak Çin Müzeler Birliği tarafından 2025 yılının en başarılı sergileri arasında gösterilen organizasyonun başarısına dikkat çeken Huang, şu ifadeleri kullandı:

"Kültürel etkileşimi ve halklarımız arasındaki dostluğu daha da güçlendirerek, iki ülke ilişkilerinde yeni bir sayfa açacağımıza ve kadın-erkek eşitliği ile insanlığın ortak gelişimine katkı sunacağımıza inanıyorum. Medeniyetler karşılıklı etkileşimle gelişir; bu sergi kadınların dijital olarak güçlendirilmesi ve teknoloji alanında yeni iş birliklerine zemin hazırlayacaktır."

Sergi, Türkiye-Çin iş birliğine yeni katkılar sağlayacak

Türkiye ile Çin arasında kültürel etkileşimin daha da artırılmasını temenni eden Huang, serginin iki ülke arasında kültürel değişim, kadınların dijital olarak güçlendirilmesi, bilim ve teknoloji ile kültürel mirasın korunması gibi alanlarda yeni iş birliklerine zemin hazırlayacağına inandığını ifade etti.

Huang, konuşmasını, "Kültürel etkileşimi ve halklarımız arasındaki dostluğu daha da güçlendirerek, iki ülke ilişkilerinde yeni bir sayfa açacağımıza ve kadın-erkek eşitliği ile insanlığın ortak gelişimine katkı sunacağımıza inanıyorum." sözleriyle tamamladı.

Çin'in kadın ve çocuk politikalarına övgü

İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat ise serginin 500 yıllık bir geçmişe sahip, ticaretin ve kültürün tarihi merkezi Haliç Tersanesi'nde yapılmasının önemine değindi. Polat, İstanbul’un yerel yönetim düzeyinde kadın merkezleri ve kreşlerle attığı adımları hatırlatarak, uluslararası deneyim paylaşımlarının toplumsal kalkınmaya doğrudan katkı sunduğunu belirtti.

Küresel Medeniyet Girişimi ve Kadının Öncü Rolü

Çin'in İstanbul Başkonsolosu Wei Xiaodong, Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping'in "kadınlar toplumsal ilerlemenin öncüleri" vizyonuna atıfta bulundu.

Çin Komünist Partisi'nin kuruluşunun 105. yılına denk gelen bu dönemde, yoksulluğun azaltılması, eğitim ve istihdamda kadının konumunun güçlendirilmesi konusunda tarihi bir zirve yaşadıklarını belirten Wei, Çin'in ortaya koyduğu Küresel Medeniyet Girişimi’nin medeniyetler arası diyaloğu ve ortak kalkınmayı teşvik ettiğini, Türkiye ile Çin arasındaki kadın odaklı iş birliklerinin bu girişimin en somut örneği olduğunu vurguladı.

İlham Veren Zirve: Teknolojiden Finansa Kadının Gücü Paneli

Serginin resmi açılış seremonisinin ardından, dijitalleşen dünyada kadının rolünü çok boyutlu olarak ele alan bir panel gerçekleştirildi. Eda Lermi'nin moderatörlüğünde yürütülen oturumda; finanstan modaya, sağlıktan yeni medyaya kadar geniş bir yelpazede kadının dijital dönüşümdeki izi tartışıldı.

Panelde öne çıkan başlıklar ve uzman konukların değerlendirmeleri şöyle şekillendi:

• Dilara Koçak (Sağlıklı Yaşam ve Sürdürülebilirlik): Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü mezunu, uzman diyetisyen ve sürdürülebilir yaşam aktivisti olan Koçak; dijitalleşen dünyada "sağlıklı yaşam" dinamiklerini ele aldı. Teknolojik araçların doğru kullanımının bireysel sağlık ve küresel sürdürülebilirlik bilincini nasıl artırabileceğine dikkat çekti.

• Selin Kutucular (Dijital Medya ve Kültür): Eski bir bankacı olmasının yanı sıra günümüzde yazar, şef ve köşe yazarı kimliğiyle tanınan Kutucular; "dijital medya" üzerine yoğunlaştı. Geleneksel kültürün, gastronomik mirasın ve hikaye anlatıcılığının dijital medya kanalları aracılığıyla yeni nesillere ve küresel kitlelere aktarılma gücünü paylaştı.

• Sedef Çalarken (Marka Stratejisi ve Kreatif Dönüşüm): Türkiye'nin tanınmış moda tasarımcılarından, lüks marka stratejisti, kreatif direktör ve girişimci Çalarken; dijital çağda "marka stratejisi" oluşturmanın kadın girişimcilerin küresel pazarda dijital kimlikleriyle nasıl fark yaratabileceklerini anlattı.

• Qian Hou (Finans Dünyasında Kadın Liderliği): ICBC Turkey Bank A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Qian Hou ise "kadının finansta yükselişi" başlıklı konuşmasıyla akıllı teknolojilerin ve dijital bankacılığın, kadınların finansal ekosisteme katılımını kolaylaştırdığını belirterek, küresel ekonomide kadın liderlerin üstlendiği stratejik rolü kendi vizyoner tecrübeleriyle aktardı.

Üç kurumun üst düzey temsilcilerinin katılımıyla gerçekleşen ve akşam yemeği ile devam eden programda, oldukça verimli ve çok boyutlu istişareler gerçekleştirildi. Dünyada ve bölgemizde hızla değişen jeopolitik dinamiklerin ele alındığı görüşmede; küresel sistemdeki yeni dengeler, Asya-Pasifik eksenindeki gelişmeler ve bu durumun bölgemize yansımaları üzerine kapsamlı fikir alışverişlerinde bulunuldu.

Toplantının en önemli gündem maddelerinden birini de Türkiye-Çin ilişkilerinin bugünü ve geleceği oluşturdu. İki ülke arasındaki tarihi, kültürel ve ekonomik bağların daha da derinleştirilmesi, değişen küresel düzende Türkiye ve Çin'in birlikte yaratabileceği fırsatlar ve stratejik iş birliği potansiyelleri üzerine yapıcı değerlendirmeler yapıldı.

Vakfımızın Kurumsal Belleğine Değerli Bir Not

Verimli geçen istişarelerin ve akşam yemeğinin ardından, DEVA Partisi Genel Başkanı Sayın Ali Babacan Vakfımızın anı defterini imzalayarak bu anlamlı ziyarete dair duygu ve düşüncelerini kaleme aldı. Sayın Babacan’ın nezaketle paylaştığı bu metin, Türkiye ile Çin arasındaki dostluk köprülerini pekiştirmeyi amaçlayan bu özel buluşmayı Vakfımızın kurumsal belleğinde daimi olarak kayda geçirmiş oldu.

Türkiye Çin Dostluk Vakfı olarak, ülkelerimiz arasındaki diyalog ve iş birliği zeminini güçlendiren bu tür üst düzey temaslara zemin hazırlamaktan ve ev sahipliği yapmaktan büyük bir memnuniyet duyuyoruz.

Bilindiği üzere, 1971 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda kabul edilen 2758 sayılı karar, Tayvan’ın Çin’in ayrılmaz bir parçası olduğunu ve Çin Halk Cumhuriyeti hükümetinin Çin’in BM’deki tek meşru temsilcisi olduğunu uluslararası hukuk nezdinde kesinliğe kavuşturmuştur. Buna rağmen ABD’nin, özellikle Sayın Trump’ın planlanan Çin ziyareti öncesinde Tayvan meselesini bir istikrarsızlaştırma aracı olarak kullanması, diplomatik nezaket ve uluslararası hukukla bağdaşmamaktadır.

7 Mayıs 2026 tarihinde Paraguay Devlet Başkanı’nın Tayvan’a gerçekleştirdiği ziyaret ve öncesinde Tayvan Bölge Lideri Lai Ching-te’nin Afrika’da Esvatini’de yaptığı temaslar, münferit diplomatik faaliyetler değil; aksine ABD’nin teşvikiyle kurgulanmış, BM kararlarının hilafına yürütülen birer meşruiyet devşirme çabasıdır. Güney Amerika’dan Afrika’ya kadar uzanan bu suni diplomasi trafiği, bölgesel ve küresel ekonominin lokomotifi haline gelen Çin’in yükselişini engelleme ve dikkatleri Batı blokunun, özellikle de Orta Doğu’da soykırıma varan eylemleriyle insanlık vicdanını yaralayan İsrail ve onun hamisi ABD’nin hukuk tanımaz politikalarından başka yöne çekme gayretidir.

ABD ve müttefiklerinin, küresel ekonomik dengeleri sarsan ve kendi hegemonyalarını koruma adına dünya barışını tehlikeye atan bu tutumları, "Tek Çin" ilkesine dayanan uluslararası konsensüsü zayıflatmayı hedeflemektedir. Bazı devletlerin ABD güdümünde birer araç olarak kullanılarak Lai Ching-te’nin sözde meşruiyetini tanıma girişimleri, diplomasi tarihine birer stratejik hata olarak geçecektir.

Çin Halk Cumhuriyeti’nin toprak bütünlüğüne ve egemenliğine yönelik her türlü doğrudan veya dolaylı müdahale, yalnızca bölge barışını değil, küresel tedarik zincirlerini ve ekonomik istikrarı da telafisi güç bir çıkmaza sürükleyecektir. Türkiye ve Çin arasındaki köklü dostluk ve stratejik iş birliği perspektifinden bakıldığında, uluslararası toplumun BM kararlarına sadık kalması ve suni krizlerle barış ortamını bozmaya çalışan odaklara karşı durması hayati önem taşımaktadır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

As is well known, Resolution 2758, adopted by the United Nations General Assembly in 1971, conclusively established in international law that Taiwan is an inalienable part of China and that the government of the People's Republic of China is the sole legitimate representative of China at the UN. Despite this, the US's use of the Taiwan issue as an instrument of destabilization, especially prior to Mr. Trump's planned visit to China, is incompatible with diplomatic courtesy and international law.

The visit of the President of Paraguay to Taiwan on May 7, 2026, and the prior engagements of Taiwan Regional Leader Lai Ching-te in Eswatini in Africa, are not isolated diplomatic activities; on the contrary, they are efforts to garner legitimacy, orchestrated with the encouragement of the US and conducted in violation of UN resolutions. This artificial diplomatic traffic, extending from South America to Africa, is an endeavor to impede the rise of China, which has become the locomotive of the regional and global economy, and to divert attention from the lawless policies of the Western bloc, particularly Israel, whose actions in the Middle East amount to genocide and wound the conscience of humanity, and its patron, the US.

These attitudes of the US and its allies, which shake global economic balances and endanger world peace in order to preserve their own hegemony, aim to weaken the international consensus based on the "One China" principle. The attempts of some states, used as instruments under US direction, to recognize the so-called legitimacy of Lai Ching-te will go down in diplomatic history as strategic mistakes.

Any direct or indirect interference with the territorial integrity and sovereignty of the People's Republic of China will drag not only regional peace but also global supply chains and economic stability into an impasse from which it will be difficult to recover. Viewed from the perspective of the deep-rooted friendship and strategic cooperation between Türkiye and China, it is of vital importance that the international community remains loyal to UN resolutions and stands against circles that attempt to disrupt the environment of peace through artificial crises.

Respectfully announced to the public.

Toplantı iki oturum şeklinde gerçekleştirildi. 1’inci oturumda '2'nci Dünya Savaşı'ndan ders almalıyız', 'Savaş sonrası yeni dünya düzenini birlikte korumalıyız', 'Birlikte tek taraflılığa karşı çıkmalıyız' konuları ele alınırken, 2’nci oturumda ‘Küresel Güvenlik Girişimi'ni birlikte hayata geçirmeliyiz, güvenliği birlikte korumalıyız' konuları ele alındı.

Çin Halk Cumhuriyeti Büyükelçisi Jiang Xuebin, 2'nci Dünya Savaşı'nın, dört kıtadan 80'den fazla ülke ve bölgeden 2 milyardan fazla insanı etkilediğini belirtti. Savaşın, dünyaya büyük felaketler getirerek, insan uygarlığında eşi görülmemiş yıkıma yol açtığını aktaran Xuebin, "İlk başlayan ve en uzun süren harekat olan, Çin halkının Japon saldırganlığına karşı direniş savaşı, 35 milyon can kaybıyla büyük bir milli fedakarlık göstererek, faşizme karşı savaşın doğu cephesini oluşturmuştur" dedi.

'Geçmiş geleceğe ışık tutar'

Xuebin, tarihin en iyi ders kitabı ve en iyi uyarıcı olduğunu söyleyerek, "Çin halkı savaşın getirdiği acıları asla unutmaz ve barışı yorulmak bilmeden aramaktadır. Geçmiş geleceğe ışık tutar. Tarihsel deneyimleri ve dersleri unutmamalıyız. Kini sürdürmek için değil, iyi kalpli insanların barışa duyduğu özlemleri ve kararlılıklarını uyandırmak için tarihten ders alıp geleceğe bakmalıyız.

Tüm dünya halkları, barışın kolaylıkla elde edilmediğini ve daha da fazla değer verilmesi gerektiğini asla unutmamalıdır. Kalıcı barış sağlamak için, 2'nci Dünya Savaşı'na doğru tarihsel bakış açıyla bakmalı ve tarihsel gerçekleri savunmalıyız" diye konuştu. etkinliğe Türkiye Çin Dostluk Vakfı adına Vakfın Genel Müdürü Gamze Dürmez katıldı.