Türkiye-Çin Dostluk Vakfı’nın daveti üzerine bir grup gazeteci olarak 12-19 Temmuz’da ‘Doğu Türkistan’ diye bilinen, Çin’in Şincan Uygur Özerk Bölgesi’ni ziyaret ettik.
Bu yıl Şincan’ın özerk bölge ilan edilmesinin 71’inci yılı.
Nüfusun yüzde 60’ı Uygurlardan, Kazaklardan ve Kırgızlardan oluşuyor. Kazakların yaşadığı İli adlı otonom şehir de var.
Biz Şincan’ın başkenti Urumçi’nin yanı sıra Kaşgar, İli ve İli’nin başkenti Yining’e gittik.
Urumçi’nin Büyük Pazar çarşısında dolaştık, Kuruk Köprü Camisi’ne uğradık, imamla sohbet ettik. Kaşgarlı Mahmut ve Yusuf Has Hacip’in şehri Kaşgar’da Abat Hoca türbesini ziyaret ettik. Tanrıdağı’nın kalbindeki Kalujan yaylasında çadırlarda konakladık.
Az kalsın Cemal Enginyurt gibi uluyacaktım.
Tekeç nehrinde koşan Kazak atlarını izledik. Şincan, büyük bir ekonomik sıçrama kaydetmiş.
44 havalimanı, 254 akıllı fabrika, 8 ülke ile sınırı olan serbest bölge ve 19 gümrük kapısı var. Günde 3 bin araba ihraç ediliyor.
Denize kıyısı olmadığı halde Çin’de en çok deniz ürünü üretilen bölge burası. Taklamakan çölünde oluşturdukları havuzlarda üretim yapıyorlar. Çölü ağaçlandırıyorlar. Yılda 300 milyon turist çekiyor. Kişi başına düşen milli gelir 13 bin dolar.
Dağ başlarında çift şeritli yollar, uçsuz bucaksız bereketli tarım alanları, yılkı atlarının, yak öküzlerinin ve sürülerin otladığı ovalar ve yaylalar, sınırsız internet…
Sokanlarda dilenci yok. Evsiz yok. Gecekondu yok. Kaldırımlarda izmarit bile görmedim.
Olumsuz yanı, heyula gibi, balkonsuz apartmanlar…
Uygurlar, Kazaklar ve Kırgızlar gündelik hayatta dillerini konuşuyor. Uygurlar Arap alfabesi kullanıyor.
Çin parasında, kamu kurumlarında, trafik levhalarında ve dükkanların tabelalarında Çince’nin yanı sıra Arapça harfler var. Okullarda Uygurca öğretiliyor.
Uygurca yayın yapan 3, Kazakça yayın yapan 1 televizyon var.
Şehrin sembolü Nasrettin Hoca’nın benzeri olan, Abanti. Yani, Efendi. Camiler açık, ibadete engel yok.
Ancak güvenlikçi politikalar uygulandığını söyleyebiliriz. Çin, ayrılıkçı hareketleri ve IŞİD’le bağlantılı Doğu Türkistan İslam Partisi adlı örgütün terör eylemlerini tedbirlere gerekçe gösteriyor.
Çin’i görmek…
Ata topraklarımızda dolaşmak heyecan vericiydi.